logo

Straffen en belonen

maandag 10 januari 2011 17:47

Ja, ik had u nog een vervolg beloofd op ´luisteren´ . Dat vervolg zou gaan over sanctioneren. Straffen, daar worstelen we tegenwoordig mee. Vroeger mochten meesters aan oren draaien, met een liniaal op stoute handen slaan en gingen kinderen thuis over de knie. Daar zien we kennelijk geen heil meer in. Komt dat omdat we als volwassenen terugkijkend op zo’n ouderwetse opvoeding niet erg het nut van die aanpak hebben ervaren?

Ik heb eens enige tijd geleden met collega’s opvoedcursussen gegeven.  Tijdens één van de oefeningen in die cursus vroegen we deelnemende ouders naar de ergste straf die ze ooit van hun ouders hadden gekregen. Iedereen wist er, soms met smaak, vaak ook met afschuw, over te vertellen, tot in de details. Toen we daarna vroegen of ze nog wisten waaróm ze die straf hadden gekregen, wist 95% van de ouders daar geen antwoord op te geven. In hun beleving ging het bijna altijd om iets onbenulligs. Zo wilden we laten zien dat de straf wel herinnerd wordt, maar niet het delict waarvoor de straf gegeven werd. Als je bedenkt dat die ouders de straf gegeven hadden vanuit de veronderstelling dat het betreffende vergrijp niet meer gepleegd zou worden, dan kun je concluderen dat het beoogde leereffect (ik zal dat nooit meer doen) nul was. Nou, met die kennis gewapend wil je natuurlijk anders optreden.

Voor ik u uitleg hoe dat gaat wijs ik u eerst op het belang van het begrip AANDACHT in de opvoeding. Aandacht is het vehikel van de huidige opvoeding. Ieder kind wil aandacht en liefst zoveel mogelijk en liefst meer dan zijn/haar broertje of zusje. Ouders zijn niet te beroerd om die te geven, soms ook overvloedig, dus veel. En daarmee komt ook de mogelijkheid van sanctioneren binnen bereik. Met het geven van veel, minder of geen aandacht, regelt u volgens de wetten van de leertheorie het gedrag van uw kind. Gedrag dat wordt beloond herhaal je, gedrag dat niet wordt beloond (NEGEREN) herhaal je niet. Negeren is een sterk middel, maar u kunt het slechts hanteren als er geen gevaar dreigt dat er iets door de kamer vliegt, en u niets van uw kind verlangt. Zo moet u ook oppassen dat u negatief gedrag niet met aandacht beloont want dan is de kans op herhaling groot. Boze uitval als “ik zeg toch, luister es etc” met vooral veel stemverheffing uitgesproken kunt u beter nalaten want uw boodschap komt niet over, maar uw boosheid wel. U onderschat het effect van een rustige stem (gezag) die klip en klaar uitlegt waarom bepaald gedrag ongewenst is en dat uw kind als het dit vertoont kan rekenen op wat afstandelijk gedrag van u (negeren). Bespaar uzelf de gang, de trap, het stoeltje, de discussie achteraf: het is allemaal belonen van negatief gedrag. Uw kind zal het ongewenste gedrag herhalen omdat uw kind  liever negatieve aandacht  krijgt dan helemaal geen aandacht.

Het is makkelijker gezegd dan gedaan, ik weet het. Maar in grote lijnen moet het u op deze manier lukken uw kind te disciplineren. En mocht dat toch echt niet gaan, dan kan het zijn dat u een kind heeft dat anders leert. En, zo wordt het toch nog een vervolgverhaal, hoe het dan moet vertel ik u een andere keer. Ik introduceer dan de term ‘funny brains’.

Elly Samsom